Âmünä tî Dambôngo tî pöpöködörö tëtî maränginza (FMI) afa atene kukûu düngö mosoro tî yângbö tî Ködörösêse tî Bêafrîka ayeke 27nî na pöpö tô âkêtê nî kwê (Kôdôrö nî ayeke 154 nî na yâ tî âködörô 181). Ködörösêse tî Tyêki ayeke na sêmolongö tî 39 nî (Wikipedia).

Ngarangâra tî fandoto tî mayngö-zo (human development index) sô atângbi âsopë ndê ndê (töngana mäbê tî nînga na gîgî, sêyângbangbo tî dïköngö-mbëtï, hîngängö-ndo, na ndoto tî sêdutï), Ködörösêse tî Bêafrîka ayeke 4 ködörö-yërë tî ndögîgî mobimba. Ködörösêse tî Tyêki ayeke tî lo na sêmolongö tî 36 nî (Wikipedia).

Ândângbâ pazîndâ

 

KödöröKödörösêse tî BêafrîkaKödörösêse tî Tyêki
Könöngö lê nîkm² 622 984km² 78 864
(fânî 8 na gbe nî
Wüngö tî halëzoÂzo kûtu 4,5Âzo kûtu 10,2 (fânî ûse ahön)
Sêmimîi tî halëzoÂzo 8 yâ km²Âzo 133 yâ km²
Âyângâfarânzi na sängö

(yângâ tî Letäa ûse kwê)

tyêki
Särängö-nzapäÂwasärängö nzapä tî âkötarä 35 %

Âkätölîki 25%

Âmänabê 25%

Âmizilïmi 15%

Âla sô afa nzapä tî âla pëpe 59%

Âkätölîki 26,8 %

Âmänabê 2,1 %

Âmbênî nzapä ndê 3,3 %

Bêli tî hötöHötö Ngawi (m 1 420)Sněžka (m 1 602)
Marä LetäaKödörösêse tî BêafrîkaKödörösêse tî Tyêki
Kötä-gbätäBangî (âwagbätä nî 532 000)Prâga (âwagbätä nî kûtu 1,3)
Kâpä tî sëkängö Letäa nî13 Kükürü 1960

(kâpä tî gängö ndepandäa yamba na Farânzi)

1 Nienie 1993
MaränginzaFarânga tî Bêafrîka (FCFA)Kurôni tî Tyêki
Münä tî Könömï
PIB /waködöröczk 13 100

(9 PIB/wk tî kêtê nî ahön kwê)

czk 468 100
(fânî 36 na ndüzü)
Na gbe tî maka tî yërëÂwaködörö 62 % ayeke te yê na föndögö tî nginza sô ayeke na gbe tî dolär 2 na längö ôko
Ämünä tî sêdutï
Sêyângbangbo tî dïköngö-mbëtï49,00 %99,9 % (fânî ûse ahön)
Ngû tî nyöngö (sô zo alîngbi tî nyon)lîtiri 7 000  /waködörö /ngû (tî waködörö ôko na yâ tî ngû  ôko)lîtiri 187 000 /waködôrô /ngû
Marä tî daÂwaködörö 62 % alängö na yâ tî âda tî batakangi na pêrë

3 % na da tî birîki

Sêndo tî sênî
Marä tî kobêlaSIDA, palüh, söngö yâ, sënë tî pepewüngö
SIDA na pöpö tî âzo sô agä kötä awe6,3 % (11 ködörö tî ndögîgî sô awara awakobêla nî ahön mbâ)0,10 %
Tyangö-kôbe 41 % tî halëzo nî ayeke bâa pâsi na kobêla tî tyangö-kôbe (9 sêmolongö nî na ndögîgî mobimba).
Kötä köröFinî kâa 9 000 na ngû tî 2005
Sêyângbangbo tî mayngö nî na yâ tî ngû ôko.1,50 %-0,10 %
Sêyâsâki tî kwâ tî âmôlengê tî gbe tî ngû okü.81 yâ 1000 sô a dü âla akûi.

(19 ködörö nî na pöpö tî âla sô âkwâ nî asï daä ahön mbâ)

4 yâ 1000 sô a dü âla akûi (14 nzönî sêmolongö tî ndögîgî mobimba)
Fö tî ngû tî âwaködörö nîNgû 18,8Ngû 40,1 (ahön fânî ûse)
Wüngö tî âwaködörö ndâli tî wanganga ôko18660270 (fânî 69 na gbenî)

Alöndö na:

https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ct.html

http://en.wikipedia.org/